Mae gwelyau cyrs yn gynefin allweddol sy’n bwysig iawn i buro’n dwr a helpu i amddiffyn rhag llifogydd.  Cyrs cyffredin sy’n tyfu ar y gwlyptiroedd hyn gan mwyaf, yn ogystal ag amryw o blanhigion eraill.  Mae gwelyau cyrs yn aml i’w gweld ochr yn ochr â chynefinoedd gwlyb eraill fel dwr agored, ffosydd, coetiroedd llaith a phorfeydd llaith.

Mae gwelyau cyrs yn gynefin pwysig i adar, gan gynnwys nifer o rywogaethau sy’n genedlaethol brin.  Ymhlith y rhywogaethau sy’n nythu yn Sir Gaerfyrddin mae telor y cyrs, telor yr hesg, bras y cyrs, rhegen y dwr a thelor Cetti.  Mae’r gwelyau cyrs hefyd yn safleoedd nythu a bwydo pwysig i adar mudo ac adar y gaeaf fel aderyn y bwn prin sydd wedi’i gofnodi yng Nghanolfan Adar y Gwlyptir yn Llanelli.  Gellir gweld hefyd amryw o greaduriaid di-asgwrn-cefn sydd wedi addasu i wlyptiroedd fel y gwahanol wyfynod wensgod neu’r teigr ôl-adain goch lliwgar.

Dros y canrifoedd collwd llawer o welyau cyrs drwy ddraenio a dwysáu amaethyddol.  Yn fwy diweddar collwyd neu niweidiwyd enghreifftiau eraill yn sgil datblygiadau a llygredd.  Mae llawer o safleoedd hefyd wedi dioddef gan ddiffyg rheolaeth dda neu reolaeth amhriodol, sydd wedi golygu fod prysgwydd wedi ymledu a choed yn tyfu yno.

Ym Mharc Arfordirol y Mileniwm Llanelli ac yng Nghanolfan Adar y Gwlyptir ym Mhenclacwydd mae gwelyau cyrs a chynefinoedd wedi’u creu a’u cyfoethogi.  Maen nhw’n canolbwyntio ar bwysigrwydd gwelyau cyrs a chynefinoedd gwlyb eraill ac erbyn hyn caiff y safle ei ddefnyddio gan filoedd o adar y gwlyptir a rhydyddion i aeafu yno.

Mae gwelyau cyrs pwysig o gwmpas Pwll Witchett yn Nhwyni Talacharn-Pentywyn, yn Ffen y Ffrwd ger Pinged ac yn Llangennech sy’n edrych dros aber Llwchwr. Mae nifer o enghreifftiau llai (ond yn bwysig gyda’i gilydd) ar gael hefyd o gwmpas arfordir Llanelli, o Gydweli i’r Bynie. Mae wyth Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yn Sir Gaerfyrddin sy’n cynnwys rhywfaint o welyau cyrs.

Mae gwelyau cyrs yn dod yn fwyfwy pwysig i drin gwastraff diwydiannol a domestig gan eu bod nhw’n ddull syml ac economaidd o drin dwr gwastraff.   Mae modd eu creu i weddu i’r dirwedd ac maen nhw hefyd yn gynefinoedd gwerthfawr ar gyfer bywyd gwyllt.  Drwy sugno a chasglu dwr maen nhw hefyd yn system effeithiol o amddiffyn rhag llifogydd.